Dziś chciałbym podzielić się z Wami wrażeniami z lektury najnowszej książki Jona G. Allena, wydanej około dwa miesiące temu w Stanach Zjednoczonych przez American Psychiatric Association. Może moje refleksje zachęcą kogoś do sięgnięcia po tę pozycję, a może innych – szczerze mówiąc – nieco zniechęcą 🙂 Jon G. Allen – niestety jego książki nie doczekały się polskich wydań Niestety, książki Allena nie są tłumaczone na język polski, co znacząco ogranicza ich dostępność dla polskich czytelników. O czym jest ta książka? Sam autor podkreśla, że w swoich ostatnich pracach nie pisze o tym „jak prowadzić psychoterapię”, lecz raczej o tym „jak można myśleć o psychoterapii”. Jego obserwacje dotyczące kluczowych wątków w dyskusji o psychoterapii brzmią znajomo – podobne spory toczą się także na naszym polskim podwórku. Allen, jako wieloletni pracownik akademicki, ceni badania i podejście oparte na nauce. Jednocześnie niepokoi go rosnąca koncentracja na technikach terapeutycznych. W jego ujęciu to nie techniki ani nurt terapeutyczny są kluczowe dla powodzenia terapii, ale sam terapeuta jako osoba. Dlatego bardziej od pytania „która metoda działa” interesuje go pytanie: „dlaczego jedni terapeuci są bardziej skuteczni od innych?”. W najnowszej książce Allen skupia się na analizie wpływu „care” – pojęcia, które w języku polskim możemy oddać jako opiekę, dbanie, troszczenie się czy zainteresowanie – na efekty psychoterapii. Konfrontuje nas z różnymi kulturowymi przesądami (na przykład z tym, jak kultura przypisała temat „dbania” głównie kobietom). Pokazuje też, że troska to relacja dwustronna: żeby jedna osoba mogła opiekować się drugą, ta druga musi potrafić przyjąć tę troskę i zainteresowanie. Przypomina mi się, jak kilka lat temu podczas jednego z wystąpień publicznych Bożena Haściło powiedziała coś, co mogło zaskoczyć: „obecność terapeuty jest ważniejsza dla pacjenta niż zaangażowanie” (przy czym zaangażowanie rozumiała jako zaabsorbowanie próbą teoretycznego rozumienia i doboru odpowiednich technik w trakcie sesji). Mam nadzieję, że pamięć mnie nie myli. Myślę, że gdyby Allen zetknął się z tą myślą, idealnie pasowałaby do jego wywodu 🙂 Allen stawia dość odważną tezę. Przez dziesięciolecia zajmowaliśmy się tym, jak dopasować terapię do pacjenta… a on proponuje odwrotne myślenie: co by było, gdybyśmy zastanowili się, jak dobrać odpowiednie techniki i podejście do indywidualnego terapeuty, biorąc pod uwagę jego osobiste „zdolności uzdrawiania” (healing capacities)? Szczególnie cenię te fragmenty książki, w których Allen opisuje własną drogę rozwoju jako terapeuta i dzieli się anegdotami z praktyki. Dla przykładu: można się dowiedzieć, w jakich okolicznościach w pewnym momencie pracy z pacjentem stwierdził „Pie**** mentalizację” 😉 Doceniam jego krytyczne i pełne dystansu podejście również do tych metod, w których sam był szkolony i z którymi jest kojarzony (m.in. MBT). Powołując się na tekst Hutsebauta z 2025 roku, zwraca uwagę na istotny problem niektórych wyspecjalizowanych podejść terapeutycznych, takich jak DBT, MBT czy TFP. Hutsebaut, analizując liczne badania, stawia tezę, że tego typu wyspecjalizowane metody są rzeczywiście skuteczne, ale głównie w rękach wąskiej grupy terapeutów o najwyższych kompetencjach – przede wszystkim twórców metod i ich najbliższych współpracowników. Gdy z tych samych podejść korzystają terapeuci o mniejszych umiejętnościach, efekty mogą być znacznie słabsze niż w przypadku „zwykłej, prostej terapii”. Takich perełek – ciekawostek i alternatywnych spojrzeń na wielokrotnie poruszane tematy – jest w książce znacznie więcej. Jak to się czyta? Z jednej strony doceniam, że Allen stara się używać możliwie prostego i zrozumiałego języka (i zachęca nas, terapeutów, do unikania psychologicznego żargonu). Z drugiej strony nie ukrywam, że niektóre rozdziały, szczególnie te przytaczające różne filozoficzne sposoby myślenia, miejscami bywały dla mnie nużące. To nie jest książka prezentująca całkowicie nową, rewolucyjną ideę – dla części czytelników znaczenie troski wyrażanej przez terapeutę to pewnie „oczywista oczywistość”. To raczej pozycja, która stawia ciekawe pytania (jak choćby w rozdziale poświęconym powiązaniom między terapią a moralnością) i zachęca do głębszej refleksji nad tym, czym tak naprawdę jest psychoterapia. Dla kogo jest ta książka? Zdecydowanie w pierwszej kolejności dla psychoterapeutów. Czy inne osoby będą zadowolone po jej lekturze? Trudno powiedzieć. Nie mniej jednak Jon. G Allen tę książką po raz kolejny udowadnia, że warto sięgać po jego teksty. Zajrzyj tutaj po więcej rekomendacji książek o psychoterapii.
Kategoria: Książki
Peter A. Levine „An autobiography of trauma. A healing journey”. Jeśli złapiemy losowo wybranego terapeutę na konferencji psychoterapeutów o traumie, to pytając go o znanych badaczy i teoretyków traumy, praktycznie nie ma szans, żeby nie wspomniał o Peterze Levine. Peter Levine dla teorii leczenia traumy jest kimś niczym Michael Jackson w świecie muzyki w latach 90. Nic dziwnego, że z dużym zaciekawieniem wiele osób czekało na jego autobiografię (która była promowana w licznych podcastach, w których Levine opowiadał, że podzieli się naprawdę intymnymi treściami). Co tam mamy w środku? I tak: intymnych historii i treści, którymi większość osób nie chciałaby się podzielić ze światem jest naprawdę dużo. Od historii przeżytego gwałtu, przez traumę wczesno dziecięcą, po późniejsze sytuacje z rodzicami, kiedy Levine miał już więcej lat (nie spojleruję, więc bez szczegółów). Taki bagaż doświadczeń sprawia, że chyba nikogo nie dziwi to, że Levine poświęcił swoje życie na badanie efektów traumy i metod leczenia. W końcu sam też chciał sobie pomóc. Część rozdziałów budziła u mnie bardzo mieszane odczucia. Chociażby „konwersacje z Einsteinem”, czy historie dotyczące praktyk szamańskich. Czy część książki, w której Levine opisuje swoje romanse z różnymi kobietami. Mnie w książce przede wszystkim brakowało opisu powstawania metody Somatic Experiencing®. A nawet nie tyle co metody SE ale być może kształtowania się podejścia Levine’a do traumy. Częściowo dzieli się takimi opisami… ale mam wrażenie, że czegoś mi tu zabrakło. Za to dobrze mi się przechodziło przez rozdziały związane z intelektualnymi inspiracjami autora „Obudźcie tygrysa”. Trochę to nieskładny tekst… ale podobne odczucia budziła moja lektura autobiografii Petera Levine’a. Były momenty, które naprawdę przykuwały moją uwagę, inne nużyły. Czy polecam? Jeśli mogę komuś polecić tę książkę to wydaje mi się, że może ona przede wszystkim interesować terapeutów. A czy będzie interesująca dla odbiorcy spoza tej grupy? Ciężko mi ocenić, mam poważne wątpliwości. Jeśli się zdecydowałeś/aś to książkę możesz zamówić przez Amazon.pl Jeśli jesteś osobą, która do tej pory nie zetknęła się z lekturą żadnej z książek Levine’a to raczej bym polecał Ci zacząć od „Obudźcie tygrysa”. Jeśli szukasz innych książek o traumie to zajrzyj tutaj.
Dziś kilka najciekawszych cytatów z książki „Trusting in psychotherapy” – niedostępnej jeszcze w polskim języku. Książka Jona Allena to książka bardzo przydatna dla psychoterapeutów wszelkich modalności. Jon G. Allen skupia się na tym jak terapeuci w gabinetu mogą budować zaufanie pacjentów do siebie i do samego procesu terapeutycznego. Dużo celnych wskazówek. Gorąco polecam lekturę całej książki.