Dużo w Internecie można znaleźć treści o tym czym jest trauma, jak powstaje, jakimi metodami można ją leczyć. Ale właściwie mało kto opisuje na czym polega leczenie cPTSD: z jakich kroków się składa, jakie cele należy sobie postawić na poszczególnych etapach. Zacznijmy klasycznie od definicji Złożone zaburzenie stresowe pourazowe (cPTSD) to stan, który powstaje w wyniku długotrwałego i nawracającego narażenia na traumatyczne doświadczenia, takie jak przemoc fizyczna, emocjonalna lub seksualna. W porównaniu do klasycznego PTSD, cPTSD jest bardziej złożone i obejmuje szereg objawów związanych z dysregulacją emocjonalną, zaniżoną samooceną, problemami w relacjach międzyludzkich, a także fizycznymi manifestacjami traumy. Podejście terapeutyczne w leczeniu cPTSD musi być zróżnicowane, ponieważ trauma dotyka różnych aspektów naszego życia – poznawczych, emocjonalnych i somatycznych. Oparcie procesu terapii na tych trzech obszarach może prowadzić do bardziej skutecznego i trwałego uzdrowienia. 1. Praca nad sferą poznawczą: Zaniżona samoocena Jednym z najbardziej powszechnych objawów cPTSD jest zaniżona samoocena. Osoby doświadczające traumy często rozwijają przekonanie, że są niegodne miłości, szacunku czy szczęścia. Tego typu przekonania mogą być głęboko zakorzenione i wpływać na postrzeganie siebie, relacje z innymi oraz podejmowanie decyzji życiowych. Według Pete’a Walkera, autora książki „CPTSD: From Surviving to Thriving”, osoby z cPTSD często doświadczają tzw. „niskiej wartości wewnętrznej”, co jest wynikiem traumatycznych przeżyć, które wpojono im w dzieciństwie lub w trakcie długotrwałego narażenia na przemoc. Terapia w tym zakresie polega na identyfikowaniu i kwestionowaniu negatywnych, samosabotażowych myśli oraz przekonań. Kiedyś uważano, że głównie takie podejścia/nurty jak Terapia Poznawczo-Behawioralna (CBT) czy Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT), radzą sobie z modyfikacją myślenia które prowadzi do poczucia bezwartościowości. Dziś na szczęście terapeuci z innych nurtów uwzględniają pracę nad przekonaniami w swojej pracy (z mojej perspektywy ten kierunek pracy współgra np. z terapią psychodynamiczną). Ważne jest, aby pomóc pacjentowi rozpoznać, że te przekonania nie są prawdą, lecz wynikiem traumatycznych doświadczeń, które nie muszą definiować jego wartości. 2. Praca nad sferą emocjonalną: Wstyd i wyrażanie emocji Sfera emocjonalna jest kolejnym obszarem, który wymaga szczególnej uwagi w leczeniu cPTSD. Wstyd jest jedną z najczęstszych emocji towarzyszących osobom zmagającym się z tym zaburzeniem. Wstyd może przyjmować różne formy, od poczucia bycia „złym” lub „niegodnym”, po głębokie przekonanie, że zasłużyło się na cierpienie. Walker zauważa, że osoby z cPTSD często nie potrafią prawidłowo zarządzać swoimi emocjami, ponieważ nie miały okazji nauczyć się tego w bezpiecznym, wspierającym środowisku w okresie dzieciństwa. Wstyd, który wykształca się w wyniku traumy, może prowadzić do wycofania się z relacji i życia społecznego. Terapia emocjonalna w kontekście cPTSD obejmuje pracę nad identyfikowaniem i rozumieniem swoich emocji, a także nauczenie się ich wyrażania w sposób zdrowy i autentyczny. Kluczowe jest stworzenie przestrzeni, w której osoba może bezpiecznie przeżywać i wyrażać emocje, które były tłumione przez długie lata. W niektórych domach zakazane było smucenie się: trzeba było non stop być szczęśliwym. W innych rodzinach z kolei rodzice potrafili reagować na uśmiech dziecka „i z czego się tak głupio cieszysz”, dlatego kierunek pracy z emocjami jest bardzo indywidualny. W terapii istotne staje się także rozumienie mechanizmów wstydu i jego rozbijanie, co pozwala na budowanie poczucia wartości i akceptacji. 3. Praca z traumą zamkniętą w ciele Trauma nie tylko wpływa na naszą psychikę, ale również na ciało. Zjawisko to opisuje Walker, zwracając uwagę na to, że emocje i przeżycia traumatyczne mogą być zakodowane w ciele, co prowadzi do tzw. „somatycznego przechowywania traumy”. Objawy somatyczne, takie jak bóle ciała, napięcie mięśniowe, a także problemy z układem pokarmowym czy oddechowym, są częstym efektem traumy. W leczeniu somatycznym cPTSD istotną rolę odgrywają metody terapeutyczne, które pomagają rozpoznać i uwolnić napięcia zapisane w ciele. Dwie z metod z których ja korzystam w codziennej pracy to Somatic Experiencing™ oraz Brainspotting. Somatic Experiencing™ (SE) to metoda opracowana przez Petera Levine’a, która koncentruje się na pracy z ciałem i jego reakcjami w odpowiedzi na traumę. SE zakłada, że ciało posiada naturalną zdolność do rozładowania napięć związanych z traumą, jednak proces ten może zostać zablokowany w wyniku nieprzepracowanych przeżyć. Celem terapii jest umożliwienie klientowi ponownego połączenia z ciałem i świadomego uwalniania nagromadzonych napięć, co prowadzi do łagodzenia objawów somatycznych i emocjonalnych. Brainspotting to technika, która polega na wykorzystaniu wzrokowego „punktu” w polu widzenia pacjenta, który umożliwia dostęp do głęboko zakodowanych wspomnień i emocji związanych z traumą. Dzięki tej metodzie pacjenci mogą uzyskać dostęp do zablokowanych fragmentów traumy i przepracować je w bezpieczny sposób. Brainspotting łączy pracę z ciałem i umysłem, pozwalając na głęboką integrację doświadczeń i ich uwolnienie. A na koniec: Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego czujesz, że trochę więcej wiesz o tym na czym polega leczenie cPTSD i jakie mogą być kolejne kroki w terapii. Część osób mnie pyta: czy jeden nurt, czy jeden terapeuta może zająć się leczeniem tych wszystkich obszarów. Pewnie najłatwiej jest połączyć leczenie niewłaściwych przekonań z pracą nad emocjami, natomiast stosunkowo rzadko (ale całe szczęście jest coraz więcej takich terapeutów) się zdarza, żeby dodatkowo terapeuta pracował jeszcze z ciałem. Autor tekstu: Przemysław Rosa – psychoterapeuta (z ukończonym 4 letnim szkoleniem w Laboratorium Psychoedukacji) i psychotraumatolog. Łączy w swojej codziennej pracy techniki z terapii psychodynamicznej (z wykorzystaniem terapii opartej na mentalizacji – MBT) wraz z pracą z ciałem i układem nerwowym (student Somatic Experiencing™, praktyk Brainspotting). Zapisy na konsultacje Bibliografia
Kategoria: Trauma
Leczenie traumy to złożony proces, który wymaga zastosowania różnorodnych podejść teoretycznych i technik terapeutycznych. Nie ma jednej skutecznej metody dla wszystkich osób. Części osób bardziej pomagają techniki Top-Down, inne osoby potrzebują dużo pracy z ciałem. Zanim przejdę do opisu poszczególnych podejść pozwól, że wytłumaczę różnicę w technikach bottom-up oraz top-down. Praca bottom-up i top-down Obydwa podejścia są istotne i mogą być używane równolegle, aby skutecznie adresować różnorodne aspekty traumy. Jakie są zatem najbardziej popularne metody pracy z traumą? 1. Ekspozycja Ekspozycja, w szczególności w kontekście terapii poznawczo-behawioralnej, polega na stopniowym narażaniu pacjenta na bodźce związane z traumą. Martin Bohus, badacz i praktyk w tej dziedzinie (uczestniczyłem w 2024 roku w jego 4 dniowym szkoleniu dotyczącym pracy z traumą związaną z molestowaniem seksualnym), podkreśla, że kluczowe jest zrozumienie mechanizmów lęku i unikania. Celem ekspozycji jest zmniejszenie unikania i lęku poprzez bezpieczne konfrontowanie się z traumatycznymi wspomnieniami. Terapia ta może przyjmować różne formy, takie jak ekspozycja na żywo lub w wyobraźni. Dodam tylko, że ekspozycja jako technika jest stosowana w różnych podejściach terapeutycznych. Często jest łączona przede wszystkim z CBT, ale Paul Wachtel, któremu jest bliskie podejście integracyjne, zwrócił jakiś czas temu uwagę, że de facto praca psychodynamiczna jest również ekspozycją: na emocje, fantazje, myśli – od których pacjent się odcinał. Krótko pisząc: leczenie traumy poprzez ekspozycję może być wykorzystywane przez terapeutów różnych podejść. 2. Somatic Experiencing™ Podejście Somatic Experiencing™ , opracowane przez Petera Levine’a, koncentruje się na ciele jako nośniku traumy. Levine zauważył, że traumatyczne doświadczenia często manifestują się w ciele, co prowadzi do zablokowanej energii i somatycznych objawów. Somatic Experiencing™ polega na pomocy pacjentom w uważnym odczuwaniu ich ciała i uwalnianiu zablokowanej energii poprzez świadome ruchy i odczucia. To podejście kładzie nacisk na integrację doświadczeń somatycznych z emocjami. Terapeuta w swoich interwencjach skupia się przede wszystkim na regulacji układu nerwowego. Zainteresowanych podejściem SE odsyłam do książek Petera Levine’a – wydawnictwo Czarna Owca wydało kilka najważniejszych pozycji tego badacza i terapeuty. 3. Terapia Narracyjna Terapia narracyjna opiera się na założeniu, że nasze życie i to, jak interpretujemy swoje doświadczenia, ma kluczowe znaczenie dla naszego samopoczucia. W kontekście traumy terapeuta pomaga pacjentowi w rekonstruowaniu narracji o swoich doświadczeniach, co pozwala na nadanie im nowego sensu. Pacjenci uczą się dostrzegać i zmieniać negatywne schematy myślowe, co prowadzi do większej autonomii i poczucia kontroli nad własnym życiem. Kluczowym elementem terapii narracyjnej jest oddzielenie osoby od problemu, co umożliwia skuteczniejsze radzenie sobie z traumatycznymi wspomnieniami. 4. Dialektyczna Terapia Behawioralna (DBT) DBT, stworzona przez Marsha Linehan, łączy elementy terapii behawioralnej i poznawczej. Skupia się na regulacji emocji, tolerancji na stres oraz umiejętnościach interpersonalnych. W kontekście traumy, DBT pomaga pacjentom zrozumieć swoje emocje i doświadczenia, co pozwala na ich lepszą akceptację i integrację. Pacjenci uczą się technik uważności, co pozwala im na bycie obecnym w chwili obecnej i zmniejszenie intensywności reakcji na stres. 5. Brainspotting Brainspotting to stosunkowo nowa metoda terapeutyczna, opracowana przez David’a Grand’a, która łączy w sobie elementy terapii somatycznej i neurobiologii. Metoda polega na identyfikacji „brainspotów” – specyficznych miejsc w polu widzenia, które są związane z przeżyciami traumatycznymi. Pacjent, skupiając się na tym punkcie, może uzyskać dostęp do emocji i wspomnień związanych z traumą, co umożliwia ich przetworzenie. Brainspotting pozwala na głębszą pracę z traumą, angażując zarówno aspekty emocjonalne, jak i fizyczne, a także przyczyniając się do zmniejszenia intensywności przeżyć. 6. Terapia Poznawczo-Behawioralna (CBT) CBT skupia się na identyfikacji i modyfikacji negatywnych myśli i przekonań związanych z traumą. Celem jest zmiana myślenia pacjenta, co przekłada się na poprawę samopoczucia. Terapia ta często obejmuje techniki ekspozycji oraz naukę umiejętności radzenia sobie ze stresem. 7. Podejście Psychodynamiczne Podejście psychodynamiczne do leczenia traumy koncentruje się na zrozumieniu nieświadomych procesów i konfliktów, które mogą wynikać z doświadczeń traumatycznych. W terapii psychodynamicznej pacjenci eksplorują swoje emocje, myśli i wspomnienia związane z traumą, co pozwala na odkrywanie ukrytych wzorców i mechanizmów obronnych. Zdaniem Clary Mucci trauma może prowadzić do zniekształceń w postrzeganiu siebie i innych, a terapia psychodynamiczna pozwala na ich rewizję i integrację. Proces ten często wymaga czasu i cierpliwości, ale może prowadzić do głębokiego zrozumienia siebie i uzdrowienia. Leczenie traumy: jakie podejście terapeutyczne zatem wybrać? Ja zdecydowanie radzę nie ograniczać się tylko do jednej metody pracy. Sam zmagając się z traumą szukałbym terapeuty, który jest w stanie połączyć metody top-down oraz bottom-up. To też podejście, w które ja mocno wierzę stąd moja obecność na bardzo różnych szkoleniach (DBT, Brainspotting ale i Somatic Experiencing™ ). Autor tekstu: Przemysław Rosa – psychoterapeuta (z ukończonym 4 letnim szkoleniem w Laboratorium Psychoedukacji) i psychotraumatolog. Łączy w swojej codziennej pracy techniki z terapii psychodynamicznej (z wykorzystaniem terapii opartej na mentalizacji – MBT) wraz z pracą z ciałem i układem nerwowym (student Somatic Experiencing™, praktyk Brainspotting). Zapisy na konsultacje Bibliografia: